أضواء الحضارة الإسلامية

أضواء الحضارة الإسلامية

وقفة تأملية عند كيفية توغل التيار السلفي في المنطقة الكردية الإيرانية

نوع المستند : مقاله پژوهشی

المؤلف
خريج حوزة قم العلمية ومدرس جامعي
المستخلص
يبدو للمتتبع أن التيار السلفي من التيارات الإسلامية المتطرفة التي قد تغلغلت في إيران غضون العقود المنصرمة بعد الثورة الإسلامية، وعلى وجه التحديد في المناطق السنية في غربيها. في عصرنا الراهن، أن هذا التيار قد استطاع أن يطرح نفسه كجزء من الثقافة الإسلامية في غربي إيران، وأن يلاقي قبولا عند أهاليها. انطلاقا من ذلك، فتسعى هذه الورقة البحثية المتواضعة، من خلال المنهج الوصفي ـ التحليلي، أن  تسلط الأضواء الكاشفة على كيفية تغلغل التيار السلفي في المنطقة الكردية الإيرانية، وتستعرض محطاتها التاريخية، وتحاول الإجابة عن سؤال محوري، هو: كيف دخل التيار السلفي إلى المناطق الإيرانية الغربية؟ تظهر نتائج البحث أن التيار السلفي توغّل في المناطق الإيرانية الغربية، وسجّل حضوره فيها عبر مساره من الفكر إلى الواقع الفعلي خلال ثماني محطات تاريخية.
الكلمات الرئيسية
الموضوعات الرئيسية

أ. العربية

عبد الحمید، محسن. (2012م). الإخوان المسلمون في العراق 1944 ـ 2003. ط 2. د.ت: د.ن.
 

 ب.الفارسية

جمعی از محققان. (1378ه‍.ش). گلشن ابرار: خلاصه‌ای از زندگی اسوه‌های علم و عمل. قم: پژوهشکده باقر العلوم.
خسروی، جمال؛ و حسين کچویان. (1391ه‍.ش). «اسلام­گرایی در کردستان و چالش‌های ناسیونالیسم کردی و واگرایی، علل و زمینه­ها؛ نمونه موردی: تطورات گفتمان مکتب قرآن». فصلنامه راهبرد اجتماعی و فرهنگی. س 1. ش 3. ص 39 ـ 74.
دلاویز، علی. (1385ه‍.ش). «جنبش اسلامی کردستان: حرکت اسلامی کردستان». مجله زریبار. ش 61.
رابین، مایکل. (1385ه‍.ش). «تهدید بنیادگرایان در کردستان عراق». ترجمه برزان غفوری و شیرزاد چیایی. مجله زریبار. س 10. شم 61 و 62. ص 81 ـ 93.
رستمی، علی. (1396ه‍.ش). ماموستا، زندگی­نامه و خاطرات ماموستا مُلا قادر قادری امام جمعه پاوه. تهران: سوره مهر.
سعادت، علی؛ و دیگران. (1396ه‍.ش). «تأثير فعاليت گروه‌های تكفيری بر امنيت عمومی شهروندان استان كردستان». فصلنامه پژوهش­های اطلاعاتی و جنايی. ش 12 (45). ص 93 ـ 114.
سلطان الواعظین، محمد. (1366ه‍.ش). شب‌های پیشاور در دفاع از حریم تشیع. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
شیخی، هوشنگ؛ و یعقوب حسینی. (1401ه‍.ش). «رویکردهای احزاب اسلامی اقلیم کردستان عراق: فرصت‌ها و تهدیدهای پیشاروی ایران». مجله مطالعات سیاسی بین النهرین. د 1. ش 1. ص 131 ـ 151.
عبدالمکی، پیام؛ و مهدی فرمانیان. (1395ه‍.ش). «جریان مکتب قرآن کردستان: قرائتی نو در سلفی­گری». مجله سلفی­پژوهی. س 2. ش 3. ص 69 ـ 94.
فرهانی، مجتبی. (1387). سلسله موی دوست. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
کریمی، حسن؛ و صباح زنگنه. (1396ه‍.ش). «پیشینه گروه­های جهادی در اقلیم کردستان عراق». فصلنامه سیاست خارجی. س 31. ش 2. ص 81 ـ  108.
مشکی، محمدرضا؛ و دیگران. (1396ه‍.ش). «تهدیدات امنیتی گروه­های افراطی پاکستان علیه انقلاب اسلامی». فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی. س 14. ش 48. ص 153 ـ 174.
هوشمند، مختار. (2020م). سَلفی­های جهادی در کوردستان. ترجمه آگری اسماعیل نژاد. بی‌جا: تیشک.
 

ج. الإنجليزية

شيفتشي
ÇifÇi, Deniz. (2020). Kurdish Salafism: Ideological and Organisational Roots in the Kurdistan Region of Iraq. kürd Araştırmaları Dergisi.
جلال وأهرام
Jalal, Pishtiwan, & Ariel I. Ahram. (2021). »Salafism, Sectarianism, and National Identity in Iraqi Kurdistan«. Middle east journal. v 75. p 377 - 406.
 ملا زادة ونريمان
Malazada, Ibrahim, & Nariman, Bahman. (2019). »Jihadi Ideology in Eastern Kurdistan/ Iran and Its Influences on The Southern Kurdistan Region/ICABEP«. International Conference on Accounting, Business, Economics and Politics. p 476 - 491.
موديفي
Mofidi, Sabah. (2022). »The Political Function of Religion in Kurdish and Perso-Iranian Nationalist Confrontations after the 1979 Revolution«. International Journal on Minority and Group Rights. 29(5).
---------------. (2025a). »Religion and Politics in Eastern Kurdistan (With a Focus on Maktab Qur’an During Iranian Revolution«. Journal of Politics and Law, the Canadian Center of Science and Education. v 8. p 36 - 50.
--------------- . (2015b). »The Process of Leading Change in the Kurdistan Islamic Movement - Iraq (Emergence, Factors and Trends)«. Fritilaria kurdica, Bulletin of Kurdish studies. n 7 – 8. p 15 - 37.
 

د.الكردية

اسعد کریم، سۆران. (2023م). «ئیسلامی سياسی له ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا (١٩٧٩ ـ 2001) ڕەوتی مەکتەبی قورئان و دەعوەت و ئیسڵاح بە­ نموونە». گۆڤاری زانکۆی کۆیە بۆ زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتییەکان. ژ ٢. ص 100 ـ 109.
ئیسماعیل بیگداودی، نایف. (2024م). سێگۆشه­یا مرنێ ژبیره­وره­ریێن شۆرشێ 1982 ـ 1988. ته­هران: بی­ناو.
باوانی، هؤشه­نگ. (2024م). بوويه­ر و بؤچوون. ته­هران: بی­ناو.
ته­نیا، ئیسماعیل. (2024م). شه هید ئه­حمه­د خان له دیدی هاوڕێکانییه­وه. هه­ولێر: بی­ناو.
سه­ید برایم، ره­هبه­ر. (2024م). ده­چمه­وه چیای. سلێمانی چاپی یه­که­م: بی­ناو.
شه­مس، ئیبراهیم. (1404ه‍.ش). فه­رهه­نگی جوغڕافیایی هه­ورامانی، تارێخ، جوغڕافیا و فه­رهه­نگی جوغڕافیایی شار و ده­گاکاو هه­ورامانی. سنندج: تافگه.
عێزەتیار، عەلی. (2719). «شۆڕش، کوردستان و بزووتنەوەی مەکتەب قورئان». گۆڤارى تیشک. ژ 5٤. ص 343 ـ 375.
مەتین، شاهۆ. (2719). «سەلەفیزم لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان». گۆڤارێ تیشک. س 21. ژ 5٤. ص 254 ـ 259.
 

ه. المواقع الإلكترونية

پوینده، امیر. (29/10/1392ه‍.ش). ظهور و گسترش سلفی‌ها در کردستان ایران.
ڕزگار، محەمەد. (03/09/2021م). سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران.
https://www.zaniary.com/blog/6131fe173a740
شنۆیی، فه‌ڕشید. (22/7/1378ه‍.ش). سه­له­فی ته­کفیریه­کانی کوردستان و گه­شه کردنیان.
 
کریکار. (10/8/1401ه‍.ش). کاک ناصر سبحانی از زبان ماموستا کریکار.
https://www.aparat.com/v/KNrER
کوردستانی، کارا. (11/7/2021م). بزووتنەوەی ئیسلامیی کوردستان.
موسوی، سید موسی. (20/4/1391ه‍.ش). کردستان و فتنه مفتی­زاده.
مۆئمینی، لوقمان. (6/07/2021م). ڕوانینی سەلەفییەکان بۆ پرسی نەتەوایەتی.
https://www.kdpmedia.org
هورامی، سلیمان. (10/5/2020م). مختصری از زندگانی مبارزاتی رهبر «حرکت اسلامی ـ جهانی کردستان» کاک تحسین.
https://www.ketabwasaif.com
هورامى، فاضل. (13/6/1399ه‍.ش). Komal should ‘shed’ Islamic label: party leader
https://www.rudaw.net/english/kurdistan/03092020
 
هوشمند، مختار. (13/6/2017م). How ISIS Infiltrated Iranian Kurdistan
 

و. المقابلات

ابراهیمی، سید برهان. (19/05/1402ه‍.ش). مصاحبه­های بسترها و مقاطع شکل­گیری سلفیه در منطقه کردی. قم: مؤسسه سیدا.
پورحیدری، صادق. (20/06/1402ه‍.ش). مصاحبه­های بسترها و مقاطع شکل­گیری سلفیه در منطقه کردی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
حاتمی­نیا، محمود. (29/02/1402ه‍.ش). مصاحبه­های بسترها و مقاطع شکل­گیری سلفیه در منطقه کردی. قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم.
خوشناو، حسین. (20/09/1401ه‍.ش). مصاحبه­های بسترها و مقاطع شکل­گیری سلفیه در منطقه کردی. قم: مؤسسه سیدا.
طاهری، علی. (05/09/1401ه‍.ش). مصاحبه­های بسترها و مقاطع شکل­گیری سلفیه در منطقه کردی. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
نجیم، طاهر. (04/10/1401ه‍.ش). مصاحبه­های بسترها و مقاطع شکل­گیری سلفیه در منطقه کردی. قم: مؤسسه سیدا.